دکتر عاصمه قاسمی، عضو هیئت دانشگاه آزاد اسلامی:
بهترین تعریف الگوی جدید زن در جمهوری اسلامی «زن نه شرقی و نه غربی» است
به گزارش روابط عمومی دانشگاه صداوسیما، پنل دوم هفدهمین همایش «حکمت مطهر» بعد از ظهر، ۱۲ اردیبهشتماه با موضوع «تحول جایگاه زنان در گام دوم انقلاب، بایستهها و چالشها» همزمان با روز بزرگداشت معلم برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه صداوسیما، پنل دوم هفدهمین همایش «حکمت مطهر» بعد از ظهر، ۱۲ اردیبهشتماه با موضوع «تحول جایگاه زنان در گام دوم انقلاب، بایستهها و چالشها» همزمان با روز بزرگداشت معلم برگزار شد.
فهیمه فرهمندپور، عضو هیئت علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، در این نشست با تأکید بر اینکه در مورد کسی صحبت میکنیم که آثار تولیدی ایشان متعلق به حدود ۵۵ سال پیش است و همچنان نو بودن خود را حفظ کرده است، گفت: متأسفانه در پنج دهه انقلاب از این اندیشهها به خوبی استفاده نکردهایم.
وی ادامه داد: در این نشست بر روی شش عنصر تمرکز میکنم؛ نکته اول اینکه استاد مطهری چه ویژگی در ورود به مسئله حجاب و اصولاً در مواجهه با مسائل زنان دارد؟ اساساً ویژگی اول این است که استاد مسائل زنان را مسئله میبینند، اساساً پذیرش مسئلهبودگی این مسئله یک ویژگی است. متأسفانه هنوز در زمانه ما کسانی هستند که قائل نیستند که مسائل زنان واقعاً مسئله است.
این استاد دانشگاه به لایحه ارتقای امنیت زنان اشاره و اظهار کرد: در چند هفته اخیر لایحهای با عنوان لایحه ارتقای امنیت زنان به مجلس عرضه شده است که بعد از فراز و فرود بیش از ۱۰ ساله به این مرحله رسیده است. این لایحه قطعاً اشکال دارد؛ مگر میشود مجموعهای از قوانین دچار اشکال نباشد؟ اما مسئله این است که تلاشهایی شده که کلیت این لایحه در مجلس رأی نیاورد. وقتی میگوییم کلیت لایحهای در مجلس رأی نیاورد، یعنی مجلس معتقد است که این مسئله اصلاً مسئله جامعه ما نیست.
وی افزود: این یعنی هنوز هم بعد از چهار دهه از انقلاب و ۵۵ سال بعد از تدوین کتاب نظام حقوق زن در اسلام، کسانی هستند که هنوز باور نکردهاند که توجه به مسائل زنان یک مسئله است.
فرهمندپور، مسئله دوم از ویژگیهای نگاه استاد مطهری را نگاه مسئلهمحور ایشان عنوان کرد و گفت: در این خصوص ما همچنان دچار مشکل هستیم. مواجهه با یک موضوع با نگاه مسئلهمحور ویژگی خاص استاد است؛ گاهی به عنوانی با نگاه توصیفی و موضوعمحور نزدیک میشوید، اما گاهی با نگاه مسئلهمحور.
وی اضافه کرد: ما در موضوع حجاب، دائماً در حال توصیف حجاب هستیم و خوبیها و مزایای حجاب، اهمیت و آیات حجاب و... را مطرح میکنیم، یعنی دائماً داریم موضوع را توصیف میکنیم، اما چقدر تلاش کردهایم دریابیم که چه چیزی باعث میشود موضوعی به این مفیدی و دارای دستاوردهای گسترده، امروز مورد استقبال بسیاری از زنان و دختران ما نباشد.
این عضو هیئت علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران تأکید کرد: باید این پرسش را مطرح کنیم که چه اتفاقی افتاده که نسل امروز به این میراث نسل گذشته پشت کرده است؟ کتاب مسئله حجاب یا کتاب نظام حقوق زن در اسلام و سایر آثار شهید مطهری مسئلهمحور است نه توصیفی. کتاب علل گرایش به مادیگری را استاد مطهری به صورت مسئله بیان میکند و میپرسد چرا انسانی که ذاتاً معنویتمحور است به مادیات گرایش پیدا کرده است. کتاب اسلام و مقتضیات زمان استاد نیز مسئلهمحور است، کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران نیز یک مسئله است.
وی اضافه کرد: استاد از روش توصیفی محض و گزارشمحور استفاده نمیکرده است؛ اما هنوز بعد از ۴۰ سال از شهادت استاد، بسیاری از فرهیختگان ما نگاه مسئلهمحور ندارند و کماکان بحثهای توصیفی، گزارشدهی و کماثر را گرفتهاند.
فرهمندپور، ویژگی سوم آثار شهید مطهری که کماکان خلأ وجود آن در روزگار ما احساس میشود را نگاه نظاممند به مسائل زنان دانست و گفت: کماکان در روزگار ما مسئله حجاب را یک مسئله صرفاً فرهنگی میبینیم و متأسفانه نتوانستیم به تصمیمسازان و تصمیمگیران این را منتقل کنیم که مسئله حجاب صرفاً یک مسئله فرهنگی نیست کما اینکه سکس در غرب صرفاً یک مسئله فرهنگی نیست. امروز صنعت پورن و سکس را تعطیل کنید، آیا چیزی به نام بدپوشی باقی میماند؟ خیر.
وی تصریح کرد: وقتی تجارت سکس یکی از سه پرحجمترین تجارتهای جهانی (تجارت مواد مخدر، سلاح و سکس) است، نباید تصور کرد که این موضوع یک موضوع صرفاً فرهنگی است. مد هم یک مسئله صرفاً فرهنگی نیست؛ بله، سرریز مد فرهنگ است، اما یک مسئله به شدت اقتصادی است و ۴۰ سال است که ما نتوانستهایم این را از نظامسازانمان مطالبه کنیم. وقتی جهات اقتصادی حجاب را حل نکنیم، موضوع حل نمیشود. ما متوجه نیستیم که حجاب و مجموعه مسائل زنان یک نظام است و تا زمانی که به صورت نظامواره به آن نگاه نکنیم، چیزی تغییر نمیکند.
این استاد دانشگاه، چهارمین ویژگی استاد مطهری را شناخت مخاطب واقعی دانست و گفت: یک سؤال دارم: تولیدات شبکه قرآن در موضوع حجاب بیشتر است یا تولیدات شبکه چهار؟ شبکه قرآن دائماً در خصوص مباحث معارفی برنامه تولید میکند؛ همچنان که ما مدام همایش حجاب برای بانوان چادری برگزار میکنیم. اما در شبکه چهار که شبکهای با مخاطب فرهیخته است و اتفاقاً مخاطب فرهیخته ما باید اقناع، ترغیب، همراه و موجساز شود، کمترین محتوا را در موضوع حجاب دریافت میکند.
وی ادامه داد: استاد مطهری سال ۴۵ اساساً محتوای کتاب نظام حقوقی زن در اسلام را از یادداشتهایی که در مجله زن روز دهه ۴۰ منتشر میکردند، نوشتند. مجله زن روز یکی از پرمسئلهترین مجلات هفتگی زن و خانواده آن زمان از نظر عکسها، گزارشها، نمادسازیها و... بود. اما استاد مطهری دهه ۴۰ چگونه میتواند جای پا در این مجله باز کند، ارتباط برقرار کند و مخاطب خود را شناسایی کند؟ این خیلی مهم است که مخاطب واقعی خود را پیدا کنیم؛ اتفاقی که در روزگار ما رخ نمیدهد.
فرهمندپور تصریح کرد: نکته خیلی مهم دیگر این است که هنوز هم که هنوز است رسانه ما، منبرهای ما، جلسات معارفی ما و... میگویند زنان حجاب داشته باشند به خاطر اینکه آقایان گناه نکنند! یعنی حجاب خانمها برای حقوق معنوی آقایان است. یا مطرح میشود که برای آقایان حقوقی از جمله تعدد همسر در اسلام تعریف شده است. از کنار این مسئله به آسانی نگذرید؛ استاد مطهری نزدیک به ۵۵ سال پیش از منظر حقوق زنان به همه این موارد ورود میکند، البته این مسائل را از قرآن برداشت میکند. قرآن میگوید: خانمها حجاب داشته باشید تا به عفت شناخته شوید و اذیت نشوید.
وی با انتقاد از نگاه رسانهها به موضوع شهادت جوان سبزواری، گفت: من تعجب میکنم در موضوع جوان سبزواری رسانه چرا اینقدر راه را اشتباه میرود و بیان میکند که دو دختر مظلوم در دست اراذل و اوباش افتاده بودند و یک جوان با به خطر انداختن جانش آنها را نجات داده است. این دو دختر مظلوم نبودند و به خاطر بیحجابی خود را در معرض خطر قرار داده بودند. قرآن هم میفرماید که زنان با سخنان نرم، کاری نکنند که مردان بیمار آنها را آزار دهند. دقیقاً در بازنمایی چنین اتفاقی باید مسئله حجاب مطرح شود.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: تکلیف آقایان در قرآن مشخص است. قرآن گفته برای اینکه گناه نکنید، نگاه نکنید. حجاب برای خود خانمهاست که آزار نبینند. شهید مطهری ۶۰ سال پیش حتی وقتی از تعدد زوجات صحبت میکند از این مسئله دفاع میکند که تعدد زوجات بیش از اینکه مردمحور باشد زنمحور است در حالی که همه در جامعه فکر میکنند که این حکم به نفع آقایان و مردمحور است.
وی خاطرنشان کرد: نمیخواهم این را مطرح کنم که این نظر استاد مطهری درستتر است یا نظر سایر علما، بلکه میخواهم بگویم استاد مطهری در زمانی که به شدت ساختارهای سنتی حاکم بر حوزههای علمیه را داریم، ۶۰ سال پیش، ابایی ندارد از اینکه وقتی نظر علمی میدهد، نظرش با نظر علمای مشهور زمانش و استادش در تفاوت باشد.
فرهمندپور تشریح کرد: استاد مطهری در موضوع حجاب مطرح میکند که برخی از اجزای آرایش صورت مثل سرمه چشم از مصادیق آیه ۳۱ سوره نور است: «وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا؛ و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که طبعا از آن پیداست». یعنی شهید مطهری معتقد است مقداری از آرایش جزو همان «إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا» است که قرآن میگوید زنان زیبایی خود را بپوشانند الّا آن بخشی که ظاهر است.
وی افزود: در خصوص آیه «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ؛ مردان سرپرست زنانند»، نیز نظر استاد مطهری با نظر علامه طباطبایی متفاوت است. علامه طباطبایی معتقد است که قوامیت مرد بر زن ذاتی است ولی شهید مطهری معتقد بود این آیه فقط قوامیت در حوزه خانواده است یعنی شوهر من در خانه قوام من است نه در محل کار و...
این استاد دانشگاه در پایان گفت: بحث این نیست که چه کسی درست میگوید؛ بحث من این است که یک نفر میتواند در موقعیتی که بستهترین ساختار ذهنی وجود دارد و در موضوعی که این همه حساسیت دارد، اینقدر جسارت داشته باشد.
دکتر عاصمه قاسمی، عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، با تأکید بر اینکه برای تحقق الگوی سوم زن باید از پشت صحنه و زنانی که در رسانهها شاغل هستند شروع کنیم، گفت: الگوی سوم در مدلهای متکثر و متنوع باید ارائه شود.
وی بیان کرد: ما حضور زنان در وقایع مختلف پیش از انقلاب و زنان اثرگذار را داشتهایم، اما تفاوتی که انقلاب اسلامی در موضوع زنان ایجاد کرد، این است که زنان از طبقات و طیفهای مختلف در انقلاب حضور پیدا کرده و نقشآفرین بودند. این نقشآفرینی با هدایت، رهبری و تشویق رهبران انقلاب همراه و این یک نقطه عطف برای حضور اجتماعی زنان بوده است.
قاسمی ادامه داد: شهید مطهری قبل از انقلاب به مسئله زنان ورود میکنند و آثاری نوشته میشود که پشتوانه فکری بیبدیلی است که در حوزه زن به وجود میآید و با نوع نگاهی که امام نسبت به زن در موقعیتهای مختلف مطرح میکنند، حضور زنان در جامعه پررنگتر هم میشود. گویا یک بازتعریفی از هویت زن مسلمان ایرانی با انقلاب شکل میگیرد که آن را در حوزه خانواده و جامعه پررنگ میکند و این با تمام دودستگیهایی که در آن دوران برای زنان تعریف میشده، متفاوت است و یک الگو و بازتعریف هویتی متفاوتی را برای زنان تعریف میکند.
وی، بهترین تعریف الگوی جدید زن در جمهوری اسلامی را «زن نه شرقی و نه غربی» و الگوی سوم زن دانست و گفت: الگوی سوم زن را مقام معظم رهبری مطرح کردهاند؛ ما این الگوی سوم را میشنویم اما باید بر روی آن کار کنیم.
این استاد دانشگاه افزود: باید بر روی این مسئله کار کنیم که ما زن را در مرکز خانواده قرار میدهیم و صلاح و فساد یک جامعه را صلاح و فساد زن میدانیم و در کنار آن مسئولیت اجتماعی برای زن تعریف میکنیم. ما این بازتعریف هویتی و الگو را داشتیم و هویت بسیاری از زنان ما بعد از انقلاب اسلامی اینگونه شکل گرفت و با این مدل پیش رفت که در عرصههای مختلف حضور پیدا کردند که یکی از این عرصهها رسانه است. بعد از انقلاب، نسبت رسانه با زنان جایگاه ویژهای دارد. قبل از انقلاب به دلیل فضای سکولاری که برای رسانه تعریف میشد، رسانه را فضای ممنوعه برای زنان و مردان مسلمان میدانستیم، اما بعد از انقلاب حضور خانمها را همه جا داریم و با تغییر فضای کاری، رسانه جایی میشود که زنان مسلمان میتوانند وارد آن شوند.
وی با مطرح کردن این سؤال که این هویت جدید برای زنانی که در رسانه ورود کردند چگونه بوده است؟ گفت: برای پاسخ به این سؤال با افراد مختلفی از طیفهای فکری و گرایشهای متفاوت مصاحبه شده و یکی از محورهای مهمیکه به آن دست پیدا کردیم، این است که زنان شاغل در رسانهها زنانگی و زن بودنشان را در ترکیبی از شغلشان و خانواده تعریف میکنند. یعنی مادری، همسری، دختری و نهاد خانواده بخش مهمی از هویت آنها را شکل میدهد در عین حال که کار حرفهای آنها نیز برایشان مهم است.
قاسمی درهمتنیدگی بحث خانواده و کار در تعریفی که زنان شاغل در رسانهها از زنانگی خود دارند را غالب دانست و گفت: نهاد خانواده و ازدواج برای این زنان مهم بود و به نوعی نگاه مکملی داشتند و حتی این نگاه در زنانی که ازدواج نکرده بودند هم وجود داشت. البته به دلیل چالشهایی که این هماهنگی بین کار و خانواده برای برخی زنان پیش میآورد، برخی تجرد را انتخاب میکردند، اما همچنان نگاهشان به خانواده مثبت بود.
وی ادامه داد: در حرفههای تخصصی رسانه، بیشتر انگیزه حضور بانوان فرهنگی و اجتماعی بود و ورودشان به رسانه کمتر انگیزه اقتصادی داشت. البته از این تعریفی که برای خودشان داشتند با چالشهایی هم مواجه بودند. یکی از چالشهایی که شاید خیلی به آن توجه نکردهایم، نوع ارتباط بین زنان و مردان در رسانه است؛ به خصوص برای طیفی که مقیدتر هستند. این گروه از بانوان شاغل در رسانهها میگفتند که میدانیم خیلی سخت است و مدام با آن درگیر هستیم ولی کار میکنیم، اما به نوعی در دوگانگی قرار میگرفتند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: برای خانمها، رسانه خیلی مهم بود و علیرغم اینکه میگفتند مخاطب رسانه کم شده اما باز هم معتقد بودند که نقش رسانه مهم است. نوع نگرشی که به زنان در شغلهای حرفهای داشتند نیز برای آنها چالش بود و مطرح میکردند که این نگاه وجود دارد که زنان نمیتوانند در کارهای تخصصیتر رسانه مثلاً در قالب یک کارگردان حرفهای حضور داشته باشند.
وی خاطرنشان کرد: این زنان با انگیزههای متعالی وارد رسانه شده بودند و به نوعی رسانه را در موضوع کلان جامعه و وضعیت زنان اثرگذار میدانستند و حتی خود را مقصر بازنمایی نادرست زنان در جامعه میدانستند و به دنبال این بودند که این بازنمایی درست شکل بگیرد.
قاسمی همچنین گفت: بر اساس نتایج این تحقیق، بانوان شاغل در رسانهها نسبت زنان و مردان در رسانهها را نیز یک چالش میدانستند و مطرح میکردند که نه تنها نمیتوانند مدیر شوند و به ردههای بالا راه پیدا کنند بلکه در ردههای یکسان هم مردان امکانات و جایگاه بهتری دارند. یعنی در کنار نابرابری و تفکیک جنسیتی افقی، حتی در مشاغل یکسان فرصتها و امکانات آنها با مردان یکسان نبود و این باعث میشد انگیزههایی که داشتند را از دست بدهند.
وی نتیجه این نابرابری را تشریح کرد و گفت: همین نابرابری باعث شده بود که با چالش اثرگذاری در شغلشان مواجه باشند. اما ناامید نبودند و احساس میکردند با تمام چالشها موفقیتهایی را داشتهاند، هم از این جهت که توانسته بودند جایگاهشان را در رسانه تعریف کنند و هم اینکه توانسته بودند در بازنمایی زنان در رسانه اثر داشته باشند. آنها تلاش برای اثبات خود برای بازنمایی صحیح از یک زن مسلمان در رادیو و تلویزیون و تغییر فضای کاری را بیان میکردند و با راهبردهای مختلف برخی محافظهکارتر میگفتند که رسانه تغییر نمیکند، ما خانمها جایگاهی نداریم اما من خودم را از نظر حرفهای ثابت میکنم.
قاسمی همچنین گفت: برخی از زنانی که در رسانه فعال هستند به گونهای دیگر و با روشهای دیگری موضوع اثرگذاری خود را مطرح میکردند و حاضر بودند همه چیزشان را فدا کنند تا ثابت کنند که یک زن میتواند موفق شود. این زنان در عرصه بازنمایی هم مؤثر بودند و معتقد بودند در ایجاد تغییراتی که شاید از نظر ما ناچیز باشد، موفق شدهاند. از جمله در تغییر رنگ پوشش زنان در رسانه و حضور در فضاهای کاری که قبلاً زنان حضور نداشتند. بازنمایی زنان در ورزش و اینکه چگونه رسانه قدم به قدم جلو رفته تا توانسته این بازنمایی را داشته باشد نیز توسط زنان رخ داده بود که این زنان آن را موفقیت دیگری برای خود میدانستند.
وی در جمعبندی نهایی خود از نتایج این پژوهش گفت: ما در این تحقیق بحث الگوی سوم بودن زنان در رسانه را بررسی کردیم. واقعیت این است که فمنیسم در غرب ظهور کرد تا مشکلات زنان را رفع کند. اما به دلیل تناقضهایی که در خود فمنیسم وجود داشت و به دلیل نگرشی که جامعه غربی به انسان دارد و بحث منفعت، سرمایه و ثروتی که مطرح میشود، فمنیسم نتوانست در غرب به جایی برسد و میبینیم مشکلات زنان در غرب بیشتر شده است.
وی تصریح کرد: باید الگوی سوم و هویتی که به زنانمان دادیم، امروزه در جامعه خودمان و جامعه جهانی ارائه کنیم و یکی از جاهایی که برای ارائه این الگو خیلی مهم است رسانهها هستند. جهان غرب برای اینکه الگوهای خود را برای جهان منتشر کند، از ابزار رسانه استفاده میکند و به نوعی بسیاری از مسائلی که در مورد زن است، با ابزار رسانه پیش رفته است. پس وقتی در مورد الگوی سوم صحبت میکنیم، باید یکی از محورهای مهم را رسانه بدانیم و اینکه رسانه کجا قرار گرفته و چه کار میتواند بکند.
قاسمی افزود: اگر رسانه میخواهد نقشی ایفا کند، اول باید از خودش و زنانی که در رسانه فعال هستند شروع کند و برای اینکه بتواند الگوی سوم را تحقق ببخشد، باید از پشت صحنه و زنانی که در رسانه هستند شروع کند.
وی اضافه کرد: مسائل و چالشهایی که حداقل برای زنان مسلمان انقلابی در رسانهای مثل رادیو و تلویزیون وجود داشت، امروزه در رسانههای جدید هم مطرح میشود. چون در رسانه سنتی این مسائل را حل نکردیم، در رسانههای جدید هم با این مسائل مواجه هستیم و نیاز داریم در کنار سیاستگذاریهایی که در حوزه زنان صورت گرفته است، به سیاستگذاریها و اجراها در این بخش هم توجه کنیم.
این استاد دانشگاه در پایان تصریح کرد: برای اینکه بتوانیم دختران جوان و نوجوانان را با الگوی سوم زن آشنا کنیم، نیاز داریم این الگو را در تکثر و تنوع بازنمایی کنیم. البته نه فقط در ساحت اندیشه و حرف، بلکه باید الگوی سوم را در مدلهای متکثر و متنوع ارائه کنیم.
آخرین اخبار
- جدول زمانبندی مصاحبه حضوری (علمی و صلاحیت عمومی) معرفی شدگان آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
- جذب ۸۴ درصدی فارغالتحصیلان دانشگاه صداوسیما
- نحوه ﭘﺬﯾﺮش و مراجعه معرفی شدگانﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮﻇﺮﻓﯿﺖ رشتههای شرایط خاص دانشگاه صداوسیما در آزﻣﻮن کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵
- درخشش دانشجویان دانشگاه صداوسیما در آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
- انتصاب رئیس پژوهشکده سیاستگذاری و تنظیمگری رسانه
پربازدید ترین ها
- نحوه ﭘﺬﯾﺮش و مراجعه معرفی شدگانﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮﻇﺮﻓﯿﺖ رشتههای شرایط خاص دانشگاه صداوسیما در آزﻣﻮن سراسری سال ۱۴۰۴
- شرایط و ضوابط پذیرش دانشجوی کارشناسی دانشگاه صداوسیما برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴
- شرایط و ضوابط پذیرش دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه صداوسیما برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴
- نحوه پذیرش و مراجعه معرفی شدگان چند برابر ظرفیت رشته های شرایط خاص دانشگاه صداوسیما در آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۴
- جدول زمانبندی مصاحبه حضوری و مدارک موردنیاز
تصاویر مرتبط
فهرست نظرات
هنوز نظری برای این پست وجود ندارد.