سعید رضا عاملی استاد ارتباطات دانشگاه تهران:
خطر محدودسازی دین به مناسک، ازدسترفتن عقلانیت دینی در رسانههاست
حجتالاسلام عاملی در آئین افتتاحیه همایش رسانه و مناسک گفت: اگر رسانهها دین را به مناسک محدود کنند، خطراتی مانند عدم توجه به عقلانیت دینی به وجود خواهد آمد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه صداوسیما، حجتالاسلام سیدسعیدرضا عاملی، استاد تمام دانشکده ارتباطات دانشگاه تهران، در سخنرانی خود در افتتاحیه همایش رسانه و مناسک در دانشگاه صداوسیما به مسئله متاورس و مناسک پرداخت. وی بیان کرد که وقتی از صنعت رسانه صحبت میکنیم، از یک نظام رسانه صحبت میکنیم. ارتباطات خود یک فناوری است و به تعبیری میشود گفت که رسانه، نوعی از ارتباطات و یک الگوریتم است و تمام برنامههایی که نوشته میشود به زبان الگوریتم نوشته میشود.
وی افزود: در ارتباطات انسانی، فرهنگی و اجتماعی، وظیفه ارتباطشناس این است که این الگوریتمها را پیدا کند. در واقع، ارتباطشناسی یک دانش الگوریتمی است و اختلالات ارتباطی و انگارههای ذهنی منفی که در احزاب سیاسی، گروههای اجتماعی و هر اجتماع دیگری به وجود میآید، به دلیل همین اختلالات است و ذهن فرد در یک منبعی دچار انحصار میشود. از این رو، در این فضا دیگرهراسی شکل میگیرد؛ بنابراین ما در یک جهان الگوریتمی از ارتباطات صحبت میکنیم و طبیعی است که ماهیت الگوریتمی رسانه نیز افزایش مییابد.
حجتالاسلام عاملی ادامه داد: وقتی از مناسک صحبت میکنیم، دایره بزرگی از امور شامل مناسک میشود. مناسک یک امر تکرارشونده و جمعی است و دلداگی نسبت به آن وجود دارد و فضای «ای کاش» در فرد ایجاد میشود. وقتی مناسکی مثل اربعین را تجربه میکنید، آه حسرتی نسبت به زمانی دارید که روزی در آنجا بودید. مناسک یک امر بازنمایی شده است و بازنمایی آن حداقل دوپلهای است؛ یعنی یک ذهن بازنمایی وجود داشته که آن را تبدیل به شعار و مناسک اجتماعی کرده است و وقتی در رسانه بازنمایی میشود، بازنمایی سوم رخ میدهد. در هر یک از این بازنماییها موضوع نگاه خاص وجود دارد؛ از این رو بازنمایی همواره با اختلال مواجه است، یعنی بخشی از بیان با اختلال عرضه میشود. مثلاً روایتهای متعددی که از مقتلخوانیهای حضرت سیدالشهدا وجود دارد، اینجا ذوق و سلیقه فرد با استنادات واقعنگاری همراه میشود و اختلال بیان در آن به وجود میآید.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: وقتی با دیدگاه بازنمایی به مناسک نگاه میکنیم، دارای اختلالی در انعکاس هستند و تصویر معادل دچار مشکل میشود که البته گریزناپذیر است. وقتی در مناسک قرار میگیرید، دارای ویژگیهای خوشحال کننده، مشارکت کردن، گرم شدن و خیره شدن در واقعه هستید. در بسیاری از موارد مخاطب منفعل است، اما مخاطبی که در مناسک شرکت میکند، حس عاطفه عمیق و انگیزهمند بودن را برایش فراهم میکند.
وی در ادامه به حد و حدود رسانهای شدن مناسک اشاره کرد و گفت: بازنمایی این خصیصه را دارد که وقتی خیلی قدرتمند است، نمایندگی ایجاد میکند. در زبان انگلیسی "presentation" و "representation" را یک جور مینویسند، اما معنای متفاوتی دارد؛ اولی به معنی بازنمایی و دومی به معنی نمایندگی و نماد شدن است.
این استاد دانشگاه افزود: شیعه در تفکر فقاهتی خود، از همان ابتدا پرچمش بالاست و به عنوان یک مصوبه نیست، اما رسانه مانند مصوبه عمل میکند؛ از این رو تفاوتها را برنمیتابیم. سازه بازنمایی رسانهای به گونهای است که تحکم ایجاد میکند که این هست و جز این نیست. بسیاری از دیگرهراسیهایی که در تاریخ به وجود آمده است، همه مربوط به رادیو و تلویزیون و سینما نیست بلکه طبلهای پیام در طول تاریخ به صدا درآمدهاند و برخی گفتهاند اینها شیطانی و یا ملکوتی هستند. کشتارهایی که در سالهای اخیر در میان مسلمانان به وجود آمد، تحت تأثیر بازنمایی مناسکی اسلامهراسانه، ایرانهراسانه و انقلابهراسانه بود که فضایی را علیه مسلمانان و شیعیان و تفکر انقلابی به وجود آورد؛ بنابراین قدرت بازنمایی به قدری قوی است که هیتلر ابتدا پیام جداسازی برلین شرقی و غربی و سپس شبیهسازی را مطرح کرد؛ بنابراین باید بدانیم در بازنمایی چه مسائلی را مطرح کنیم و یا نکنیم. گاهی در تکرارهای مناسکی به قدری افراط میکنیم که در انتقال معنا دچار تنزل میشود و آن حقیقت دچار چالش میشود.
حجتالاسلام عاملی ادامه داد: مناسک مساوی همه دین نیست و بخشی از حقیقت دین است و اگر رسانه مسیری طی کند که دین مساوی مناسک شود، با خطر عدم توجه به عقلانیت دینی و اخلاق و روابط اخلاقی اجتماعی مبتنی بر دین، عدم توجه به کلام، فقه و شریعت و ... مواجه خواهد شد؛ از این رو باید تعادلی در بازنمایی بین همه حقیقت دین و مناسک دینی وجود داشته باشد.
وی با اشاره به رویکردهای گوناگون در حوزه رسانه بیان کرد: رویکردهای بومیشناسانه تأکید میکنند که رسانه صرفاً پیام نیست و یک زیستبومی است که در آن زندگی میکنیم. اگر رسانه با اقبال عمومی مواجه شود، لهجه اجتماعی تغییر میکند و تیکهای رفتاری و تأکیدهای کلامی و رویکردهای اجتماعی در آن محیط رسانهای شکل میگیرد. رویکرد واسطهگری رسانه، رسانه را بخش جداییناپذیر دینی و بیان موانع فرهنگی میداند و رسانه محملی برای پیام دینی است. رویکرد رسانهای شدن دین، کارکرد نهادهای دینی را به عهده رسانه میگذارد. رویکرد شکلگیری اجتماعی که تحت تأثیر شبکههای اجتماعی شکل گرفته است، بر اساس آن روابط خوشهای ایجاد میشود.
وی با تأکید بر رویکرد دو فضایی گفت: اگر امروز از متاورس صحبت میشود، بر همین موضوع تأکید دارد. متاورس پدیدهای است که دنبال جهان واقعی در جهان مجازی است و یا دنبال تکرار جهان اول در جهان دوم با اختصاصات بینایی، چشایی، شنوایی، ابعاد، حس و ... است. شرکتهای بزرگ هم در این زمینه سرمایهگذاریهای سنگینی کردهاند و ۵۰ درصد کاربران متاورس سنین زیر ۱۳ سال هستند و در عرصه بازیها بیشتر ورود کردهاند.
حجتالاسلام عاملی تصریح کرد: نقصی که متاورس دارد، این است که همان اشتباهی که "Second Life" کرد، همان اشتباه را تکرار کرد. اشتباه این است که وقتی وارد فضای "Second Life" میشدیم، دارای آواتار میشدیم و نظیرسازیهایی انجام شده بود، اما شکستش به دلیل تصنعی بودن آن بود. جهان تصنعی در جهان مجازی بازنده است. علت اینکه جهان مجازی توانست تا این اندازه پیش برود و کاربر ۶ میلیاردی داشته باشد و نفوذ ارتباطی عمیقی ایجاد کند، این است که جهان واقعی را در جهان مجازی ادامه داد. البته تلاش میکنند این نقص متاورس را نیز برطرف کنند.
آخرین اخبار
- جدول زمانبندی مصاحبه حضوری (علمی و صلاحیت عمومی) معرفی شدگان آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
- جذب ۸۴ درصدی فارغالتحصیلان دانشگاه صداوسیما
- نحوه ﭘﺬﯾﺮش و مراجعه معرفی شدگانﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮﻇﺮﻓﯿﺖ رشتههای شرایط خاص دانشگاه صداوسیما در آزﻣﻮن کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۵
- درخشش دانشجویان دانشگاه صداوسیما در آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵
- انتصاب رئیس پژوهشکده سیاستگذاری و تنظیمگری رسانه
پربازدید ترین ها
- نحوه ﭘﺬﯾﺮش و مراجعه معرفی شدگانﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮﻇﺮﻓﯿﺖ رشتههای شرایط خاص دانشگاه صداوسیما در آزﻣﻮن سراسری سال ۱۴۰۴
- شرایط و ضوابط پذیرش دانشجوی کارشناسی دانشگاه صداوسیما برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴
- شرایط و ضوابط پذیرش دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه صداوسیما برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴
- نحوه پذیرش و مراجعه معرفی شدگان چند برابر ظرفیت رشته های شرایط خاص دانشگاه صداوسیما در آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۴
- جدول زمانبندی مصاحبه حضوری و مدارک موردنیاز
تصاویر مرتبط
فهرست نظرات
هنوز نظری برای این پست وجود ندارد.