رویانیوز؛ علی محسنی - صداوسیما؛ علی محسنی - دکتر محمدحسین ساعی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس دانشگاه سوره، در برنامه تلویزیونی «هویت ما» با محوریت رسانه و آیینهای دینی، با تأکید بر زایندگی تمدنی جامعه ایرانی، گفت: «توسعه آیینهای دینی نهتنها احیای سنتهای تاریخی، بلکه بازتعریف خلاقانه هویت فرهنگی جامعه ماست.»
رشد چشمگیر آیینهای دینی در ایران و جهان
به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، دکتر محمدحسین ساعی در برنامه تلویزیونی «هویت ما» که با موضوع رسانه و آیینهای دینی از شبکه افق پخش میشود، با اشاره به تحولات چشمگیر در آیینهای دینی در ایران و سطح بینالمللی، گفت: «این توسعه تنها بازگشت به سنتهای تاریخی نیست، بلکه نشانهای از تمدنی زنده و پویا است که توانایی بازآفرینی و معنا بخشی مجدد به هویت فرهنگی خود را دارد.»
وی مراسم عید غدیر را نمونهای برجسته در این زمینه دانست و افزود: «این جشن که پیشتر صرفاً یک مناسک مذهبی در میان شیعیان تلقی میشد، در سالهای اخیر به جشنی ملی و گسترده بدل شده است. راهپیماییهای مردمی که پیشتر محدود به چند خیابان تهران بود، امروز در دهها شهر کشور گسترش یافته و مسیر این جشن به بیش از ۴۰۰ کیلومتر رسیده است. این حضور گسترده، نشانهای از زنده بودن یک تمدن و بازآفرینی آیینها در قالبهای نو است.»
غدیر، ریشه در تاریخ و فرهنگ ایرانی دارد
دکتر ساعی با رد دیدگاههایی که گسترش آیینها را ناشی از تقلید از جشنهای عربی یا کارناوالهای غربی میدانند، تصریح کرد: «حرکت مردمی عید غدیر کاملاً مبتنی بر ریشههای تاریخی و فرهنگی ایران اسلامی است.» وی با اشاره به ریشهدار بودن این مناسک در تاریخ تشیع ایرانی، تأکید کرد: «میزان رشد کمی این مراسم شگفتانگیز است؛ از مسیر ۱۰ کیلومتری در خیابان ولیعصر تهران به بیش از ۴۰۰ کیلومتر در دهها شهر کشور، که خود گواهی است بر مشارکت عمیق مردمی و تعلق فرهنگی به این مناسک.»
کرونا و بازتعریف نقشهای اجتماعی با مفاهیم دینی
عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما در بخش دیگری از سخنان خود، به بازتعریف هویت در شرایط بحرانی همچون همهگیری کرونا پرداخت و گفت: «در این بحران، جامعه ایرانی توانست نقشهای سنتی را با مفاهیم فرهنگی و دینی بازآفرینی کند. برای مثال، پرستاران و نیروهای درمان که در خط مقدم مبارزه با کرونا بودند، در ادبیات فرهنگی ما به عنوان «مجاهد» یا حتی «شهید» توصیف شدند. این معنابخشی جدید، به نقشهای اجتماعی حس و انگیزهای تازه داد و نشان داد که جامعه ایرانی قابلیت بازتعریف خلاقانه نقشهای خود را دارد.»
نقش کلیدی رسانهها در تقویت مناسک دینی / ساعی: رسانهای بومی، تقویتکننده آیینهاست
دکتر ساعی با اشاره به نظریه همگرایی فرهنگی، اظهار داشت: «استادانی چون دکتر کاظم معتمدنژاد و دکتر هادی خانیکی تأکید داشتهاند که اگر رسانههای نوین با فرهنگ جامعه همگرا شوند، میتوانند به ابزارهایی برای تقویت مناسک و آیینها تبدیل شوند.» وی افزود: «رسانهای که از دل فرهنگ برخاسته و ارزشهای آن را در قالب فناوری بازتولید کند، یک رسانه بومی است. نمونه روشن این همگرایی را میتوان در مراسمی چون راهپیمایی اربعین، شبهای قدر و آیینهای غدیر مشاهده کرد که رسانهها نقش بازنمایی و تقویت مشارکت عمومی را بر عهده گرفتهاند.»
سه نوع ارتباط در رسانه؛ انتقالی، خدماتی، آیینی
ساعی در ادامه با اشاره به مفاهیم علمی علم ارتباطات، گفت: «سه نوع ارتباط در این علم تعریف میشود؛ ارتباط انتقالی (همچون آموزش و خبر)، ارتباط خدماتی (همچون مصرف رسانهای در بازار) و ارتباط آیینی.» وی افزود: «ارتباط آیینی زمانی شکل میگیرد که مناسک و رفتارهای جمعی در رسانهها بازنمایی شده و مردم با آن ارتباطی حسی، جمعی و اجتماعی برقرار میکنند.» به گفته وی، نمونه این نوع ارتباط را میتوان در شبهای قدر، مراسم اربعین و جشنهای مردمی نظیر غدیر دید؛ تجربههایی که مردم را در معنویت مشترک شریک میکند.
رسانههای نوین و تحکیم روابط اجتماعی در ایران برخلاف غرب، فناوری در ایران موجب جمعگرایی شده است
دکتر ساعی در پاسخ به دیدگاههایی که رسانههای نوین را عامل گسترش فردگرایی میدانند، گفت: «برخلاف جوامع غربی، در ایران گاه رسانههای نوین موجب شکلگیری گروههای فامیلی و تقویت روابط اجتماعی شدهاند.» او با اشاره به بازه زمانی سالهای ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ گفت: «در این سالها، تشکیل گروههای خانوادگی در پیامرسانها به شناخت بیشتر اعضای فامیل و افزایش همکاریهای خانوادگی منجر شد. این تجربه نشان میدهد که فناوری بهتنهایی تعیینکننده نیست، بلکه ساخت فرهنگی و اجتماعی جامعه است که نوع استفاده از آن را شکل میدهد.»
تمدن ایرانی، پیونددهنده دین و حکومت
ساعی: تمدن ایرانی با پیوند دین و دولت، دوام تاریخی یافته است
وی در بخش پایانی سخنان خود، با تأکید بر پیوند تاریخی و فرهنگی عید غدیر با هویت ایرانی، گفت: «تمدن ایرانی یکی از معدود تمدنهایی است که توانسته با پیوند میان دین و حکومت، تداوم تاریخی خود را حفظ کند. این ویژگی، سبب شده است تا مناسک دینی در ایران نهتنها امری فردی، بلکه جزئی از هویت جمعی و ملی باشد.»
گفتنی است برنامه «هویت ما» به مناسبت ایام بزرگداشت واقعه غدیر، با محوریت رسانه و آیینهای دینی و با تهیهکنندگی مرکز هنری رسانهای نهضت، حوالی ساعت ۲۳ از شبکه افق سیما پخش میشود.
نظر شما