باشگاه خبر رویا؛ اکرام زکیانی -ویژهبرنامه «رصدخانه جایزه مصطفی(ص)» با عنوان «میزگرد برگزیدگان جایزه علم و فناوری مصطفی(ص)» چهارشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۴ از شبکه یک صداوسیما پخش شد. این برنامه با اجرای شهاب اسفندیاری و حضور سه چهره علمی برجسته، محمد خواجه نذیرالدین از هند، مهمت تونر از ترکیه و وهاب میررکنی از ایران، بستری برای گفتوگوی علمی، فرهنگی و اخلاقی میان نخبگان جهان اسلام فراهم آورد.
معرفی جایزه مصطفی(ص)
جایزه مصطفی(ص) از سال ۱۳۹۳ با هدف تجلیل از دانشمندان برجسته جهان اسلام بنیانگذاری شده است.
این جایزه هر دو سال یکبار به پژوهشگرانی تعلق میگیرد که در حوزههای علم و فناوری، دستاوردهایی اثرگذار و تحولآفرین داشتهاند.
برگزیدگان ششمین دوره، ازجمله محمد خواجه نذیرالدین، استاد مؤسسه پلیتکنیک فدرال لوزان، با توسعه سلولهای خورشیدی پروسکایتی ؛مهمت تونر، استاد دانشگاه هاروارد، با طراحی تراشههای میکروسیالی برای تشخیص زودهنگام سرطان وهاب میررکنی، پژوهشگر ارشد گوگل، با طراحی الگوریتمهای توزیعشده و یادگیری ماشین در مقیاس کلان نقشآفرینی کردهاند.
این دانشمندان نهتنها در سطح بینالمللی شناختهشدهاند، بلکه با رویکردی انسانی و مسئولانه، علم را در خدمت زندگی قرار دادهاند.
برنامه «رصدخانه» با هدف معرفی دستاوردهای علمی برگزیدگان جایزه مصطفی(ص) و ایجاد بستری برای گفتوگوی میاننسلی و میانفرهنگی تولید شده است.
این برنامه با حضور دانشجویانی از ایران، پاکستان و ازبکستان، تلاش کرد تا پیوندی میان نسلهای علمی جهان اسلام برقرار کند و الگویی از گفتوگوی علمی، اخلاقی و فرهنگی ارائه دهد.
انرژی خورشیدی؛ از فوتون تا استقلال روستایی
محمد خواجه نذیرالدین با زبانی ساده، عملکرد سلولهای خورشیدی پروسکایتی را توضیح داد و گفت :« این سلولها با جذب فوتونهای خورشید، الکترونها را در شبکهای کریستالی به حرکت درمیآورند و جریان الکتریکی تولید میکنند».
وی خاطرنشان کرد: «سلولهای ما در دمای ۱۲۰ درجه تولید میشوند، دیاکسید کربن آزاد نمیکنند، و در نور کم هم عملکردشان بهتر از سلولهای سیلیکونی است. این فناوری میتواند بحران انرژی را حل کند، حتی در روستاهای کوچک.»
نذیرالدین همچنین به چالشهای ساختاری کریستالها اشاره کرد و افزود:که با استفاده از ساختار ششوجهی و افزودنیهایی مانند یودید و مولکولهای فلورین، پایداری و بهرهوری سلولها افزایش یافته است.
الگوریتمهای اخلاقمحور؛ میراث خوارزمی در عصر داده
میررکنی با اشاره به ریشه واژه «الگوریتم» در دانشمند خوارزمی خاطرنشان کرد: «الگوریتم یعنی بهترین راهحل برای یک مسئله؛هرچه مسئله پیچیدهتر باشد، باید هوشمندانهتر حل شود.»
وی تأکید کرد: « در طراحی سیستمهای هوشمند، باید رضایت کاربر، حفظ حریم خصوصی و تفسیرپذیری مدنظر قرار گیرد. الگوریتمهایی که در جستوجو، زیستپزشکی و آموزش به کار میروند، باید نهتنها دقیق، بلکه اخلاقی باشند».
میررکنی افزود: «هدف ما ساخت الگوریتمهایی است که در زندگی واقعی اثرگذار باشند. علم باید برای مردم فایده داشته باشد.»
تشخیص زودهنگام سرطان؛ هوش مصنوعی در خدمت سلامت
تونربامعرفی فناوری تراشههای میکروسیالی گفت: «این تراشهها امکان تشخیص سلولهای سرطانی در خون را بدون نمونهبرداریهای تهاجمی فراهم میکنند.»
او به تفاوت میان غربالگری و تشخیص قطعی اشاره کرد و هشدار داد که نتایج مثبت کاذب میتوانند ترس و اضطراب گستردهای در جامعه ایجاد کنند.
تونر افزود: «هوش مصنوعی میتواند دادههای میلیونها نفر را تحلیل کند و در مراحل اولیه، تشخیص دقیقتری ارائه دهد. این ترکیب از فناوری و پزشکی، امید تازهای برای درمان سرطان است.»
میررکنی نیز گفت: «پیدا کردن الگوهای مرتبط با سرطان، هم در تشخیص اولیه و هم در درمان، حیاتی است. هوش مصنوعی میتواند این مسیر را سریعتر و بهتر کند»
تعامل علمی؛ راهی برای عبور از افول
در پاسخ به پرسش دانشجویان پاکستانی درباره افول علمی جهان اسلام، دانشمند برجسته نذیرالدین گفت: «تقصیر اصلی متوجه رهبران سیاسی ماست. اگر شجاع باشند، باید مردم را به سمت علم و فناوری تشویق کنند و بودجههای کلان برای آموزش اختصاص دهند.»
وی با اشاره به تجربهاش در مدارس استعدادهای درخشان کره جنوبی و چین، تأکید کرد:« که جهان اسلام باید از این الگوها بیاموزد و آموزش کودکان را جدی بگیرد».
میررکنی نیز تصریح کرد: «نباید خودمان مانع خودمان شویم. باید تعامل علمی را تقویت کنیم، از هر منبعی یاد بگیریم، و با وجود محدودیتها، رو به جلو حرکت کنیم.»
برنامه «رصدخانه جایزه مصطفی(ص)» نهتنها معرفی سه دانشمند برجسته بود، بلکه بستری برای گفتوگوی علمی، فرهنگی و اخلاقی میان نسلها و ملتهای جهان اسلام فراهم آورد.
از انرژی پاک تا تشخیص سرطان، از الگوریتمهای اخلاقی تا مسئولیت علمی، این برنامه نشان داد که دانشمندان مسلمان میتوانند در مسیر آیندهسازی علمی، نقشآفرینی کنند.
اسفندیاری رئیس دانشگاه صداوسیما در پایان برنامه گفت: «علم باید در خدمت بشریت، نه ابزاری برای انحصار یا تبعیض باشد.»
نظر شما