رویانیوز :: فیلم مستند «ماسک» ساخته الکس گیبنی، هنوز به نخستین نمایش عمومی نرسیده، اما درگیری میان فیلمساز و سوژه اصلی آن از زمان اعلام پروژه آغاز شده است. حالا این فیلم مستند چهار ساعته در آستانه نمایش در جشنواره تورنتو و ونیز قرار دارد و تام پاورز، مدیر بخش مستند جشنواره تورنتو، از انتخاب آن دفاع کرده است؛ در حالی که ایلان ماسک همچنان نسبت به این پروژه موضعی منفی دارد.

پروژه «ماسک» نخستین بار در سال ۲۰۲۳ به‌طور رسمی معرفی شد. گیبنی در آن زمان فیلم را «بررسی قطعی و بی‌پرده» از ایلان ماسک توصیف کرد؛ تعریفی که بلافاصله با واکنش خود ماسک مواجه شد. او در شبکه اجتماعی ایکس، بدون اینکه فیلم را دیده باشد، آن را «اثر تخریبی» خواند. گیبنی نیز در پاسخ نوشت: «از کجا می‌دانی؟»

این تقابل در سال‌های بعد نیز به یکی از حاشیه‌های اصلی پروژه تبدیل شد. گیبنی در زمان تولید تلاش کرده بود ماسک را نیز در روند ساخت فیلم مشارکت دهد، اما در سال ۲۰۲۴ گفت که ارتباط مستقیمی با او نداشته و تنها پس از موج نخست واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی، تماس مستقیمی میان آنها شکل نگرفته است.

با این حال، فیلم متوقف نشد و تولید آن ادامه پیدا کرد. «ماسک» حالا به اثری حدود ۲۳۲ دقیقه‌ای تبدیل شده که فعالیت‌های ماسک و دامنه نفوذ او در حوزه‌هایی مانند تسلا، اسپیس‌ایکس، هوش مصنوعی، شبکه‌های اجتماعی و سیاست را دنبال می‌کند. «ورایتی» این فیلم را روایتی حماسی درباره پشت چهره عمومی یکی از تأثیرگذارترین و جنجالی‌ترین چهره‌های اقتصادی جهان معرفی کرده است.

چرا تورنتو از نمایش فیلم دفاع می‌کند؟

در آستانه نخستین نمایش «ماسک»، بحث درباره انتخاب فیلم برای جشنواره تورنتو تنها به موضوع آن محدود نمانده است. تام پاورز، مدیر بخش مستند این جشنواره، در گفت‌وگو با «ورایتی» گفت گیبنی در طول فعالیت حرفه‌ای خود سراغ موضوعات جنجالی و نهادهای قدرتمند رفته و از نظر جشنواره، همین سابقه در انتخاب «ماسک» اهمیت داشته است.

پاورز به «پرونده‌های بی‌بی» نیز اشاره کرده است؛ فیلم مستندی که گیبنی در آن به پرونده‌های فساد مرتبط با بنیامین نتانیاهو پرداخت. به گفته او، «ماسک» نیز پیش از نمایش توسط تیمی از وکلای مجرب بررسی شده و جشنواره از این نظر نگرانی خاصی ندارد. پاورز همچنین به پرونده حقوقی مرتبط با «پرونده‌های بی‌بی» اشاره کرده؛ فیلمی که نتانیاهو برای جلوگیری از نمایش آن از مسیر قضایی اقدام کرده بود، اما دادگاه اسرائیلی اعلام کرد صلاحیت رسیدگی به این درخواست را ندارد.

پاورز درباره دلیل انتخاب «ماسک» نیز موضوع نفوذ گسترده سوژه را برجسته کرده است. او گفته است ماسک از خودروهای برقی و سفرهای فضایی تا هوش مصنوعی، دولت و شبکه‌های اجتماعی در حوزه‌های مختلف حضور دارد و به همین دلیل، از نگاه او موضوع فیلم مستقیماً با بخش‌های مختلف زندگی عمومی گره خورده است.

چهار سال در تعقیب یک سوژه متغیر

طولانی شدن تولید «ماسک» نیز بخشی از داستان این پروژه است. گیبنی ساخت فیلم را از سال ۲۰۲۳ دنبال کرد و در میانه تولید، تحولات تازه پیرامون ماسک به پروژه اضافه شد. همین تغییرات باعث شد فیلمی که قرار بود زودتر به نمایش برسد، مسیر طولانی‌تری را طی کند.

در این مدت، جایگاه ماسک نیز دستخوش تغییرات متعددی شد؛ از نقش پررنگ‌تر او در شبکه اجتماعی ایکس تا حضورش در عرصه سیاسی و افزایش فعالیت‌هایش در حوزه هوش مصنوعی. فیلم در نتیجه قرار نیست صرفاً تصویری از ماسک در مقطع آغاز تولید باشد، بلکه محصول چند سال دنبال کردن تحولات پیرامون اوست.

گیبنی در سال‌های گذشته نیز عمدتاً سراغ موضوعاتی رفته که در آنها قدرت اقتصادی، سیاسی یا نهادی نقش مهمی داشته است؛ از سقوط شرکت انرون و پرونده الیزابت هولمز گرفته تا کلیسای ساینتولوژی و پرونده‌های سیاسی. «تاکسی به نیمه تاریک» او نیز در سال ۲۰۰۸ جایزه اسکار بهترین فیلم مستند بلند را دریافت کرد.

ماسک حالا به تماشای فیلم نزدیک شده است

واکنش اولیه ماسک به پروژه، زمانی شکل گرفت که فیلم هنوز در مراحل ابتدایی تولید بود. اما حالا شرایط متفاوت است: «ماسک» آماده نمایش است، زمان آن مشخص شده و نخستین مخاطبان جشنواره‌ای به‌زودی امکان تماشای آن را خواهند داشت.

ماسک در تازه‌ترین واکنش خود نیز فیلم را «اثر تخریبی» خوانده و به زمان چهار ساعته آن اعتراض کرده است. او همچنین گفته گیبنی جز چنین رویکردی توانایی ساخت اثر دیگری ندارد. این اظهارنظر تنها چند هفته پیش از نمایش فیلم در جشنواره ونیز مطرح شده است.

از سوی دیگر، «ماسک» قرار است نخستین نمایش جهانی خود را در جشنواره تورنتو تجربه کند و سپس در بخش خارج از مسابقه آثار غیرداستانی جشنواره ونیز روی پرده برود. جشنواره ونیز اعلام کرده است که فیلم گیبنی در هشتادوسومین دوره این رویداد، که از ۲ تا ۱۲ سپتامبر برگزار می‌شود، نمایش داده خواهد شد.

پس از جشنواره‌ها، بلیک استریت اکران سینمایی «ماسک» را در آمریکا بر عهده خواهد داشت و فیلم از ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ روی پرده می‌رود. حضور آن در فصل جوایز نیز از پیش مورد توجه قرار گرفته و پخش‌کننده قصد دارد فیلم را در شاخه‌های واجد شرایط اسکار وارد رقابت کند.

با نزدیک شدن به نمایش عمومی، «ماسک» حالا از مرحله اختلاف نظر میان یک فیلمساز و سوژه‌اش عبور کرده و وارد مرحله‌ای شده است که نخستین واکنش‌ها به خود فیلم شکل خواهد گرفت. تا پیش از این، بخش مهمی از حاشیه‌های پروژه از اظهارنظرهای ماسک و پاسخ گیبنی ناشی می‌شد؛ اما با نمایش فیلم در تورنتو و ونیز، مخاطبان برای نخستین بار می‌توانند روایت چهار ساعته گیبنی از ایلان ماسک را مستقیماً ببینند.