رویانیوز :: نخستین واکنشها به فیلم «اودیسه» ساخته کریستوفر نولان، کارگردان برنده اسکار، پس از اکران جهانی در لندن، نشان میدهد که این حماسه سینمایی با بودجه ۲۵۰ میلیون دلاری، هم به یکی از تحسینشدهترین آثار کارنامه این فیلمساز بریتانیایی تبدیل شده و هم به میدان نبردی فرهنگی میان جریانهای مختلف. از یک سو، منتقدان سینمایی آن را «یک پیروزی مطلق» و بزرگترین دستاورد سینمایی نولان تا به امروز توصیف میکنند و از سوی دیگر، این فیلم به هدف حملات گسترده چهرههای سرشناس جریان راستگرا، از جمله ایلان ماسک، تبدیل شده است. «اودیسه» که ۱۷ ژوئیه (۲۶ تیر) در سینماهای جهان اکران خواهد شد، در حالی پا به عرصه نمایش میگذارد که هم به عنوان یک دستاورد فنی بینظیر (نخستین فیلم کاملاً IMAX) ستایش میشود و هم به خاطر انتخاب لوپیتا نیونگو در نقش هلن تروآ، حضور الیوت پیج در نقش سینون، و استفاده از لهجه آمریکایی و دیالوگهای مدرن، با موجی از انتقادات سیاسی و فرهنگی مواجه شده است.
تحسین بیسابقه منتقدان: یک جشن سینمایی تمامعیار
نخستین واکنشهای منتقدان به «اودیسه» از زبان تحسینآمیزشان پیداست. پری نمویرف از کلایدر این فیلم را «یک ضیافت فیلمسازی... بهسختی میتوان فیلمساز دیگری را تصور کرد که این منبع را با این وسعت، دامنه و قلب به پرده بیاورد» توصیف کرده است. جاز تانگکی از ورایتی نیز آن را «یک دستاورد حیرتآور... یک حماسه پیروزمندانه و تماشایی» نامیده است. اریک دیویس از فندنگو و راتن تومیتوز، فیلم را «یک پیروزی مطلق و یک دستاورد سینمایی ارزنده از یکی از بزرگترین فیلمسازان دوران ما» خوانده و اجرای رابرت پتینسون در نقش آنتینوئوس را «دزد صحنه» و درخشان توصیف کرده است.
بسیاری از منتقدان از یک غافلگیری بزرگ در این فیلم سخن گفتهاند: رویکرد ترسناک و ماورایی نولان. آرون کاوچ از هالیوود ریپورتر اشاره کرده که این فیلم برای نخستین بار در کارنامه ۲۵ ساله نولان، شامل «یک سکانس ترسناک کامل و پرداختهشده» است. جاشوا راثکف از لسآنجلس تایمز، فیلم را «حیرتآور... خاکی، روحوار، سنگین و آمیخته با شوخطبعی و شکوه» و «سینمای ناب» خوانده است. جیک کلاینمن از پولیگون نیز «اودیسه» را «سرراستترین فیلم نولان اما شاید چشمگیرترین فیلم او» دانسته و آن را با سهگانه «ارباب حلقهها»ی پیتر جکسون مقایسه کرده است. در میان بازیگران، مت دیمون در نقش اودیسه، تام هالند در نقش تلهماکوس، و به ویژه سامانتا مورتون در نقش سیرس، مورد تحسین ویژه قرار گرفتهاند.
حمله راستگرایان: از لوپیتا نیونگو تا اتهام «نژادپرستی ضدسفید»
جنجالیترین موضوع، انتخاب لوپیتا نیونگو، بازیگر کنیایی-مکزیکی برنده اسکار، در نقش هلن تروآ است. این انتخاب با حملهای هماهنگ از سوی چهرههای سرشناس جریان راستگرا مواجه شده است. ماتی والش، مفسر محافظهکار و مجری دیلی وایر، با لحنی تند نوشت: «در این سیاره، هیچ کس واقعاً فکر نمیکند که لوپیتا نیونگو «زیباترین زن جهان» باشد... نولان از نظر فنی استعداد دارد، اما بزدل است». ایلان ماسک، مالک شبکه اجتماعی ایکس، بلافاصله با والش همصدا شد و در واکنشهای جداگانه، نولان را به «نژادپرستی ضدسفید» متهم کرد و نوشت که این فیلم «شریفترین حماسه یونان را بیحرمت کرده است».
این حملات تنها به نیونگو محدود نشد. شایعاتی درباره حضور الیوت پیج، بازیگر ترنسجندر، در نقش آشیل در فضای مجازی پیچید که راستگرایان را به خروش آورد. هرچند گزارشهای جدیدتر نشان میدهد که پیج در این فیلم نقش «سینون» را ایفا میکند؛ شخصیتی از «انهاید» ویرژیل که در فریب ترواییها برای پذیرش اسب تروا نقشی کلیدی داشت. با این حال، راستگرایان بر اساس همین شایعه به حمله پرداختند. ماسک با اشتیاق به چندین پست تمسخرآمیز درباره این انتخاب واکنش نشان داد و آنها را تأیید کرد.
منطق پشت این حملات عمدتاً بر این ادعا استوار است که نولان برای جلب نظر آکادمی اسکار و کسب جوایز، دست به این انتخابهای «سیاسی» زده است، چراکه آکادمی معیارهایی برای تنوع نژادی و جنسیتی در نظر گرفته است.
دفاعیهها و نقد منطق راستگرایان
نیونگو در پاسخ به این انتقادات در مصاحبهای با مجله ال گفت: «من کاملاً از چشمانداز کریس برای این پروژه حمایت میکنم... بازیگران ما بازتابدهنده جهانی هستند که امروز در آن زندگی میکنیم. نمیخواهم وقتم را صرف توجیه کردن خودم بکنم».
نکته جالب اینجاست که ادعای راستگرایان درباره تلاش نولان برای کسب اسکار، با نگاهی به فیلم قبلی او، «اوپنهایمر»، چندان منطقی به نظر نمیرسد. این فیلم که بازیگرانش تقریباً همگی سفیدپوست بودند، توانست هفت جایزه اسکار از جمله بهترین فیلم را از آن خود کند. قوانین اسکار برای تنوع نیز بهگونهای طراحی شده که فیلمها برای احراز صلاحیت، لزوماً نیازی به تنوع نژادی در بازیگران ندارند. بنابراین، انتخابهای نولان بیش از آنکه یک محاسبه سیاسی باشد، یک انتخاب هنری برای روایتی مدرن از اسطورهای کهن به نظر میرسد.
گفتمان آمریکایی در یونان باستان و نادیدهانگاری فرهنگی
انتشار تریلر فیلم، بحثهای تازهای را درباره استفاده از لهجه آمریکایی و دیالوگهای مدرن به راه انداخته است. جمله «بابا داره میاد خونه» از زبان تلهماکوس (با بازی تام هالند) و دیالوگهای عامیانهای مانند «برویم» در سکانسهای اکشن، با واکنشهای شدید کاربران مواجه شد که معتقدند نولان اسطوره یونان را به یک فیلم اکشن مدرن آمریکایی تبدیل کرده است. نولان در دفاع از این انتخاب به لسآنجلس تایمز گفت: «من زبان طبیعیای میخواستم که معنای عاطفی داشته باشد، نه صرفاً روشنفکرانه».
اما شاید تلخترین انتقادات از سوی خود یونانیها مطرح شده است. وبسایت یونانی Greek Reporter با اشاره به شباهت این جنجال با فیلم جنجالی «کلئوپاترا» نتفلیکس، نوشته است که چنین انتخابهایی «نقشآفرینان یونانی را از اسطورههای بنیادین خود حذف میکند». نبود بازیگران یونانی در ترکیب اصلی بازیگران، بهعنوان نمونهای دیگر از «حذف» یونانیها از اسطورههای خودشان مورد نقد قرار گرفته است.
دستاورد فنی: نخستین فیلم کاملاً IMAX
در میان تمام این جنجالها، یک نقطه اشتراک میان همه ناظران وجود دارد: «اودیسه» یک دستاورد فنی بزرگ است. این فیلم نخستین فیلم داستانی تاریخ سینماست که بهطور کامل با دوربینهای IMAX فیلمبرداری شده است. دوربینهای غولپیکر IMAX که پیش از این بهخاطر صدای بلندشان شهرت داشتند، فیلمبرداری دیالوگهای نزدیک را غیرممکن میکردند، اما نولان و فیلمبردارش، هویت ون هویتما، با همکاری شرکت IMAX، سیستمی به نام «بلیمپ» طراحی کردند که صدای دوربین را به حدی کاهش میداد که میتوانستند از فاصله یک پایی بازیگر، دیالوگهای زمزمهوار را ضبط کنند. نولان این دستاورد را «انقلابی» توصیف کرده است.
جمعبندی
«اودیسه» نولان در حالی پا به عرصه اکران میگذارد که هم به عنوان یک دستاورد سینمایی بینظیر ستایش میشود و هم به تیررس تندترین حملات جناح راست تبدیل شده است. این فیلم که ۱۷ ژوئیه (۲۶ تیر) در سینماهای جهان اکران خواهد شد، بیشک به یکی از مهمترین رویدادهای سینمایی سال تبدیل خواهد شد. پرسش اصلی اما همچنان باقی است: آیا خود فیلم میتواند بر این حاشیهها غلبه کند یا این جنجالها، بخشی از هویت این اثر در تاریخ سینما خواهند شد؟ بهنظر میرسد پاسخ این پرسش را تنها زمان و مخاطبان جهان خواهند داد.
نظر شما