رویانیوز :: قسمت ۲۸۸ برنامه «نردبان» به گفتوگوی حامد شکیبانیا و عبدالحمید ارجمند درباره تجربه تهیهکنندگی فیلم مستند پرداخت.
عبدالحمید ارجمند، تهیهکننده، پژوهشگر و از مدیران دهههای ۶۰ و ۷۰ تلویزیون، دانشآموخته جامعهشناسی دانشگاه تهران و تهیهکننده آثاری چون «جستوجوگران پارسه»، «مسلمانان»، «مرگ در دوردست» و «سفر به سرزمین شگفتی»، مهمان این قسمت از برنامه «نردبان» بود.
در ابتدای گفتوگو به تاریخ تلویزیون و نحوه تولید برنامه در تلویزیون پرداخته شد. عبدالحمید ارجمند در اینباره اشاره کرد: «در ابتدای انقلاب، به مدت یک دهه ساختار خودکفایی در تلویزیون حاکم بود و تولیدکنندگان آثار در مدرسه عالی رادیو و تلویزیون تحصیل کرده بودند، اما بهمرور زمان این نیروها پاسخگوی نیاز آنتن نبودند و آثار نمایشی و سریالها عمدتاً توسط عوامل سینمایی تولید میشد. دوگانگی نیروهای داخل و خارج سازمان از دهه ۶۰ آغاز شد، اما نیاز به تولید در حوزه جنگ و انقلاب باعث شد نیروها از بیرون با قرارداد وارد سازمان شوند.»
ارجمند در ادامه بیان کرد: «در گذشته، هنرمند برای انجام یک کار هنری، خود را بینیاز از دستمزد میدید و کار را دلی انجام میداد. این روند در تلویزیون تا دهه ۷۰ ادامه داشت تا اینکه شیوه کار تغییر کرد و قضاوت آن بر عهده دیگران است.»
شکیبانیا نیز در راستای صحبتهای عبدالحمید ارجمند افزود: «در دهه ۷۰ تولید فیلم مستند در تلویزیون برونسپاری شد و همه مستندها خارج از تلویزیون ساخته میشد. خود تلویزیون فقط پخشکننده شد، در صورتی که در شبکهها و شرکتهای تلویزیونی مهم جهان اینگونه نیست و هنرمند را برای مدتی معین استخدام میکنند. این تغییر قواعد، به ظاهر به نفع هنرمند بود، اما در باطن به ضرر او؛ چرا که کسی تعهدی به ادامه همکاری با یک هنرمند نداشت.»
در ادامه، حامد شکیبانیا با اشاره به اهمیت پژوهش در فیلم مستند، از روشهای پژوهشی شخصی عبدالحمید ارجمند پرسید. ارجمند در ابتدای پاسخ به این پرسش به تهیهکنندگی پیش از انقلاب پرداخت: «پیش از انقلاب، نمایندگیای از طرف تلویزیون به تهیهکننده داده میشد و او عامل تلویزیون در ارتباط با آن موضوع بود. این تصویر خوبی از تهیهکننده نیست. تهیهکننده باید خلاق و مؤلفِ یک موضوع باشد و حتی به یک پژوهش برسد.» وی در ادامه افزود: «ارتباط تهیهکننده با پژوهشگر، ارتباطی معنادار و غیرقابلتفکیک است. تجربه شخصی من اینگونه بوده که در ابتدا یک موضوع را در ذهنم پرورش دهم و دربارهاش تحقیق کنم، پیش از آنکه به تهیهکنندگی آن فکر کنم. همیشه باید در تهیهکنندگی از جزء به کل رسید؛ جزئیات است که زیبایی میسازد.»
در بخش دیگری از صحبتها، ارجمند از شکلگیری فیلم مستند «سعدی کارنو» و داستان خلق این اثر روایت کرد.
شکیبانیا نیز درباره مجموعه مستند و چگونگی تبدیل آن به یک فیلم مستند مستقل برای پخش در جشنوارهها پرسید و گفت: «خود مجموعه و سریال مستند از دستاوردهای تلویزیون بوده است. معمولاً مخاطب یک سریال را در حواسپرتی خانه تماشا میکند، اما فیلم را در سینما با تمرکز بیشتری میبیند و برداشت او هم متفاوت است. شما با چه فرایندی یک سریال مستند را به یک نسخه فیلم مستند مستقل تبدیل کردید؟»
عبدالحمید ارجمند در پاسخ به این سؤال، با اشاره به مجموعه مستند «جستوجوگران پارسه» گفت: «این مستند درباره ۱۸ سفرنامهنویس است که در دورههای مختلف در ایران حضور داشتهاند. ما شش قسمتِ مربوط به داستان کشف و حفاری شوش را از دل این مجموعه استخراج کردیم و فیلم مستند «شوش» را ساختیم.»
حامد شکیبانیا در سؤال آخر، از دلیل همکاری فراوان عبدالحمید ارجمند با فرشاد اکتسابی بهعنوان کارگردان پرسید.
عبدالحمید ارجمند پاسخ داد: «ما هر دو اهمیت پژوهش را درک کرده بودیم و به اعتقاد من، پژوهش مانند یک بال برای کارگردان عمل میکند؛ افقهای روشنی به او نشان میدهد و به او میگوید به کجاها سفر کند. در هر کار باید پژوهش عمیق وجود داشته باشد تا دست کارگردان باز باشد و ما در این زمینه همفکریهای زیادی داشتیم.»
برنامه «نردبان» به تهیهکنندگی فاطمه بوربور و اصغر احمدپور، با تمرکز بر سینمای مستند، هر هفته جمعهشبها از شبکه مستند پخش میشود.
نویسنده: مصطفی واهبی
نظر شما