رویا نیوز :: اعتماد، سرمایه اجتماعی رسانهها است و پیام رسانهای بدون اعتماد مخاطب، اثر اجتماعی نخواهد داشت. بر این اساس، رسانه نه صرفاً تولیدکننده محتوا، بلکه نهادی رابطهمحور است که کارآمدیاش در گرو کیفیت پیوندی است که با مخاطبان خود برقرار میکند.
داوود نعمتی انارکی، کارشناس ارتباطات و عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما، در گفتوگویی مفصل با شفقنا رسانه، به بررسی ابعاد بیاعتمادی به رسانه و راههای بازسازی اعتماد پرداخت.
بیاعتمادی؛ داوری منفی آگاهانه
نعمتی انارکی با تعریف بیاعتمادی به رسانه به عنوان «نوعی داوری منفی و آگاهانه نسبت به صداقت رسانه» تأکید کرد که این وضعیت صرفاً نبود اعتماد نیست، بلکه مخاطب پیام رسانه را باور نمیکند و آن را جهتدار یا فریبنده تلقی میکند. به گفته وی، مسیر فرآیند بیاعتماد شدن مخاطب توسط خود رسانه پدید میآید و معمولاً با سکوت رسانه در برابر موضوعات مهم آغاز میشود.
سه سطح شکلگیری بیاعتمادی
این استاد دانشگاه با رد تحلیل تکعاملی بیاعتمادی، شکلگیری آن را در تلاقی سه سطح دانست:
۱- ساختاری: زمانی که مخاطب درک کند رسانه صرفاً در چارچوب مناسبات قدرت و بدون توجه به خواستههای مخاطب عمل میکند.
۲- حرفهای: ضعف در رویههای خبری مانند تکصدایی، تأخیر در پخش اخبار مهم و سوگیریهای متداوم.
۳- زمینهای: شرایطی مانند قطبیشدن سیاسی یا بحرانهای اقتصادی که آستانه تحمل مخاطب را کاهش میدهد.
وی افزود: «رسانه حتی در شرایط محدودیت میتواند با انتخابهای حرفهای آگاهانه، به بازیگر میانجی اعتماد تبدیل شود.»
اعتماد قابل بازسازی است، اما...
نعمتی انارکی با بیان اینکه اعتماد رسانهای قابل بازسازی است، هشدار داد این فرآیند سریع و تضمینشده نیست. به گفته وی، رسانههایی که با پذیرش خطا، شفافسازی و اصلاح رویهها رفتهاند، توانستهاند بخشی از اعتماد ازدسترفته را احیا کنند.
وی یکی از موانع جدی در ایران را «ناپیوستگی رفتاری رسانهها» دانست و تأکید کرد: «مخاطب باید به این نتیجه برسد که رفتار حرفهای در رسانه به قاعده تبدیل شده است.»
متغیرهای بدنامکننده؛ عامل فرسایش تدریجی اعتماد
این کارشناس ارتباطات با اشاره به «متغیرهای بدنامکننده» مانند تحریف واقعیت، خبرسازی، تناقض در روایتها و نادیده گرفتن تجربه زیسته مخاطبان، توضیح داد: این متغیرها بهتدریج سه ستون اعتماد رسانهای (صدق ادراکی پیام، نیت حرفهای و کارکرد عمومی) را تضعیف میکنند.
وی تأکید کرد: «بیاعتمادی یکشبه اتفاق نمیافتد، بلکه بهصورت انباشتی عمل میکند.»
شفافیت؛ پیششرط اعتماد
نعمتی انارکی شفافیت را پیششرط اعتماد عمومی دانست و گفت: «شفافیت به این معنا نیست که رسانه همه چیز را بگوید، بلکه باید چرایی و چگونگی وقوع یک مسئله را با دقت توضیح دهد. حتی اعلام دلیل محدودیتها میتواند از شدت بیاعتمادی بکاهد.»
اعتبار بدون اعتماد، ادعایی بیش نیست
وی در پاسخ به رابطه اعتماد و اعتبار رسانه بیان کرد: «اعتبار حرفهای میتواند اعتماد اولیه ایجاد کند، اما تنها تداوم رفتار حرفهای است که این اعتماد را پایدار میکند. اعتماد نه پیامد اعتبار، بلکه شرط تحقق آن است.»
هشدار درباره جابجایی مرجعیت خبری
این عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما با هشدار درباره پیامدهای کاهش اعتماد به رسانههای رسمی گفت: «کاهش اعتماد، مرجعیت خبری را به کنشگران غیررسمی مانند شبکههای اجتماعی و اینفلوئنسرها منتقل میکند که خطر گسترش شایعه و اطلاعات نادرست را افزایش میدهد.»
راهکار: اصلاحات نهادی، آموزشی و حرفهای
نعمتی انارکی در پایان با تأکید بر لزوم در اولویت قرار دادن بازسازی اعتماد در سیاستگذاری عمومی، خواستار اقدام در سه سطح شد:
اصلاحات نهادی: تضمین استقلال رسانه و تفکیک مدیریت سیاسی از تحریریه.
آموزش: تمرکز بر تفکر انتقادی، اخلاق حرفهای و سواد رسانهای برای مخاطبان.
اصلاحات حرفهای: الزام به رعایت استانداردهای تولید محتوا، شفافیت و پاسخگویی.
وی در پایان تأکید کرد: «اعتماد محصول یک روایت خاص نیست، بلکه حاصل رفتار حرفهای پایدار رسانه است.»
نظر شما