دومین همایش دین فرهنگ رسانه های نوین

تحولات شتابان فناوری‌های ارتباطی و گذار از نظام رسانه‌ای برودکست به زیست‌بوم برودبندی و رسانه‌های نوین، ماهیت ارتباطات، الگوهای تولید و توزیع پیام و به‌ویژه جایگاه مخاطب را به‌صورت بنیادین دگرگون کرده است. در این زیست‌بوم جدید، مخاطب دیگر صرفاً دریافت‌کننده پیام نیست، بلکه به کاربر کنشگری تبدیل شده است که در فرایند تولید، تفسیر و بازتوزیع معنا ـ به‌خصوص در حوزه دین و فرهنگ ـ نقش فعال دارد. این دگرگونی، پرسش‌های نوینی را در ساحت‌های هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و نظری نسبت دین و رسانه، با تمرکز بر مخاطب/ کاربر، پیش روی پژوهشگران قرار داده است. رسانه‌های نوین و پلتفرم‌های برودبندی، علاوه بر کارکرد ارتباطی، حامل پارادایم‌ها، جهان‌بینی‌ها و الگوهای فرهنگی خاص‌اند. در سطح جهانی، رسانه‌های جریان اصلی عمدتاً بر پایه چارچوب‌های سکولار و مادی عمل می‌کنند و از طریق سازوکارهای الگوریتمی و اقتصاد توجه، در شکل‌دهی به نگرش‌ها، سبک زندگی و بازنمایی دین و فرهنگ بومی نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. پیامد این وضعیت، بروز چالش‌هایی نظیر تغییر الگوهای دینداری، تضعیف مرجعیت‌های رسانه‌ای سنتی، تشدید رقابت بر سر توجه مخاطب، و گسترش دین‌هراسی و فرهنگ‌هراسی در عرصه جهانی است. در این میان، سازمان صدا و سیما به‌عنوان رسانه ملی و نهادی دین‌محور، با چالش‌های مضاعفی مواجه شده است. انتقال از منطق یک‌سویه برودکست به منطق تعاملی برودبند، حفظ و جذب مخاطب/ کاربر در میان انبوه پلتفرم‌های نوظهور، پاسخ‌گویی به انتظارات نسل‌های جدید، و بازتعریف شیوه‌های تولید و توزیع محتوای دینی و فرهنگی، از جمله مسائل راهبردی پیش‌روی این سازمان است. در عین حال، این تحول فرصتی کم‌نظیر برای بازسازی رابطه با مخاطبان، گسترش دامنه اثرگذاری پیام‌های دینی، و بهره‌گیری از ظرفیت‌های رسانه‌های نوین در تعامل دوسویه، شخصی‌سازی محتوا و حضور مؤثر در عرصه جهانی فراهم کرده است. با وجود این فرصت‌ها و چالش‌ها، خلأ ادبیات نظری بومی و تحلیل‌های عمیق علمی درباره نسبت دین، فرهنگ، رسانه‌های نوین و مخاطب/ کاربر، همچنان محسوس است. بدون تبیین مبانی نظری پارادایم اسلامی در حوزه رسانه و بدون شناخت دقیق تحولات مخاطب در زیست‌بوم برودبندی، طراحی راهبردهای مؤثر برای مواجهه هوشمندانه صدا و سیما با رسانه‌های نوین و پاسخ‌گویی به چالش‌های فرهنگی و دینی ممکن نخواهد بود. دانشکده دین و رسانه صدا و سیما، با برخورداری از ظرفیت علمی میان‌رشته‌ای و پیوند میان دانش ارتباطات و معارف اسلامی، بستر مناسبی برای پرداختن به این مسائل فراهم آورده است. برگزاری همایش ملی «دین، فرهنگ و رسانه‌های نوین» با تمرکز بر تحولات مخاطب/ کاربر، چالش‌ها و فرصت‌های انتقال به برودبند، و تعامل رسانه ملی با رسانه‌های نوین، می‌تواند به گفتمان‌سازی، نظریه‌پردازی و تولید ادبیات علمی در این حوزه یاری رساند. یافته‌ها و مقالات این همایش می‌توانند ضمن پاسخ‌گویی به مسائل نظری، راهکارهایی کاربردی برای صدا و سیما در حوزه برنامه‌سازی دینی، مخاطب‌شناسی، تعامل با پلتفرم‌های نوین، و تقویت مرجعیت رسانه‌ای در زیست‌بوم رسانه‌ای جدید ارائه دهند و زمینه‌ساز مواجهه‌ای فعال، خلاقانه و تحول‌گرا با چالش‌های پیش‌رو باشند.